Rezydent UE w Polsce: warunki, terminy i czym różni się od stałego pobytu

Co daje status rezydenta UE

Rezydent UE zamyka sprawę legalizacji na długo: zezwolenie wydaje się na czas nieoznaczony, więc nie trzeba go przedłużać jak pobytu czasowego. Co 5 lat wymienia się tylko samą kartę. Po pięciu latach status nie pojawia się jednak sam, przyznaje się go wyłącznie na wniosek (Art. 211 ustawy o cudzoziemcach).

Z takim zezwoleniem mieszkasz i pracujesz w Polsce bez zezwolenia na pracę i możesz prowadzić firmę na równi z Polakami. Pod tym względem przypomina pobyt stały. Różnica pojawia się, gdy myślisz o innym państwie Unii: rezydent UE może się tam przenieść i po 3 miesiącach pobytu złożyć wniosek o tamtejszy status rezydenta, a pobyt stały takiego prawa nie daje.

Warunki: co sprawdza wojewoda

Ustawa stawia cztery warunki i przewiduje jeden wyjątek dla dzieci. Wszystkie przepisy w tabeli pochodzą z ustawy o cudzoziemcach.

Warunek	Co dokładnie	Przepis
Pobyt	5 lat legalnie i nieprzerwanie, bezpośrednio przed złożeniem wniosku	Art. 211 ust. 1
Dochód	stabilny i regularny, na siebie i osoby na utrzymaniu, przez 3 lata przed złożeniem wniosku	Art. 211 ust. 1 pkt 1, ust. 2
Ubezpieczenie	ubezpieczenie zdrowotne	Art. 211 ust. 1 pkt 2
Język	polski na poziomie B1 albo dokument o nauce w języku polskim	Art. 211 ust. 1 pkt 3, ust. 3
Dzieci poniżej 16 lat	zwolnione z wymogu językowego	Art. 211 ust. 4 ustawy o cudzoziemcach

Najwięcej niespodzianek sprawia dochód. Ocenia się go nie na dzień złożenia wniosku, lecz za 3 lata przed nim (Art. 211 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach), więc nowa wysoka pensja na kilka miesięcy przed wnioskiem nie zrównoważy słabszych wcześniejszych lat. Jeśli staż zbierano na Niebieskiej Karcie UE, wystarczą 2 lata dochodu.

Ubezpieczenie wydaje się formalnością, ale posiadacze CUKR powinni sprawdzić je osobno: po przejściu ze statusu UKR na kartę nie ma automatycznego objęcia NFZ, więc ubezpieczenie musi być własne.

Z językiem jest odwrotnie, łatwiej, niż się wydaje. Certyfikat B1 to nie jedyny sposób potwierdzenia: Art. 211 ust. 3 ustawy o cudzoziemcach uznaje też świadectwo polskiej szkoły z polskim językiem nauczania (poza policealną), dyplom polskiej uczelni z polskim językiem studiów albo świadectwo szkoły za granicą z polskim językiem nauczania. Dzieci, które w dniu złożenia wniosku nie ukończyły 16 lat, dokumentu o znajomości języka nie potrzebują.

Które lata wliczają się do pięciu

Pięciu lat nie liczy się od przyjazdu do Polski, lecz według podstawy, na której tu mieszkałeś. Art. 212 ust. 1 i ust. 2 ustawy o cudzoziemcach dzielą takie okresy na trzy grupy:

• w całości: zwykłe zezwolenie na pobyt czasowy, w tym karta CUKR, od dnia jej otrzymania;
• w połowie: zezwolenie na pobyt w celu studiów i wiza studencka (Art. 212 ust. 1 pkt 3);
• nie wliczają się wcale: status UKR (ochrona czasowa) oraz pobyt pracownika delegowanego, dyplomaty i w ramach małego ruchu granicznego (Art. 212 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach).

Dla Ukraińców najważniejszy wniosek: lata w statusie UKR nie wliczają się do pięciu, ani w całości, ani w połowie. Tak pisze też UdSC na stronie o CUKR. Liczenie zaczyna się od dnia otrzymania karty CUKR. Wydaje się ją na 3 lata, te trzy lata wchodzą w pięć, a resztę dopełnia się na kolejnym zezwoleniu na pobyt czasowy.

Przy nauce warto zachować ostrożność. Art. 212 ust. 2 pkt 3 wymienia „okres nauki” wśród okresów niewliczanych, co stoi w sprzeczności z zasadą połowy dla studentów. W praktyce stosuje się połowę, ale jeśli Twój staż opiera się na nauce, lepiej sprawdzić wyliczenie w urzędzie wojewódzkim.

Które wyjazdy przerywają staż

Granice dla rezydenta UE wyznacza Art. 212 ust. 3 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach: żadna przerwa nie dłuższa niż 6 miesięcy, a wszystkie łącznie nie więcej niż 10 miesięcy w ciągu pięciu lat. Wystarczy przekroczyć jedną z granic, by ciągłość została przerwana. Jeśli część stażu zbierałeś na Niebieskiej Karcie UE w innym państwie UE, granice są szersze: 12 i 18 miesięcy (Art. 212 ust. 3 pkt 2).

Nie każdy wyjazd jest jednak przerwą. Art. 212 ust. 4 ustawy o cudzoziemcach nie stosuje tych granic, jeśli wyjazd był spowodowany:

• pracą za granicą na podstawie umowy z pracodawcą mającym siedzibę w Polsce;
• towarzyszeniem takiemu pracownikowi przez małżonka lub małoletnie dziecko;
• szczególną sytuacją osobistą, jeśli wyjazd trwał nie dłużej niż 6 miesięcy;
• praktykami lub zajęciami polskiej uczelni za granicą.

Nie myl tych granic z zasadą 30 dni. Wyjazd dłuższy niż 30 dni odbiera status UKR, ale z rezydentem UE nie ma to związku: czas w statusie UKR i tak nie wlicza się do pięciu lat. Przed złożeniem wniosku spisz swoje wyjazdy z pięciu lat z datami i sprawdź obie granice, 6 i 10 miesięcy.

Rezydent UE czy pobyt stały

Oba statusy są bezterminowe i oba prowadzą do obywatelstwa, dlatego często się je myli. Różnica polega na tym, skąd się biorą: pobyt stały (Art. 195 ustawy o cudzoziemcach) przyznaje się z konkretnej podstawy z katalogu, a rezydenta UE za staż pobytu.

Co porównujemy	Rezydent UE (Art. 211)	Pobyt stały (Art. 195)
Skąd się bierze	5 lat legalnego pobytu	konkretna podstawa z katalogu
Język polski	B1 obowiązkowo	niewymagany
Przez pracę	5 lat na pobycie czasowym	tylko 4 lata na karcie z Art. 114 ust. 1a (zawód deficytowy) i dochód
Karta pobytu	na 5 lat	na 10 lat
Przeprowadzka do innego państwa UE	tak, po 3 miesiącach można złożyć wniosek o tamtejszy status	nie
Dalej do obywatelstwa	3 lata, B1, dochód, tytuł prawny do lokalu	to samo; z Kartą Polaka lub polskim pochodzeniem 1 rok i B1

Niektórym osobom pobyt stały przysługuje od razu, bez żadnego okresu pobytu: posiadaczom Karty Polaka (Art. 195 ust. 1 pkt 9), osobom polskiego pochodzenia (pkt 3) i dzieciom obywateli polskich (pkt 2). Jeśli masz jedną z tych podstaw, czekanie pięć lat na rezydenta UE nie ma sensu. Z Kartą Polaka lub polskim pochodzeniem do obywatelstwa wystarczy potem 1 rok na pobycie stałym i B1 (Art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy o obywatelstwie polskim).

Jeśli natomiast jesteś w Polsce z powodu pracy i takiej podstawy nie masz, wybór jest prosty. Przez pracę pobyt stały jest możliwy tylko z zawodem deficytowym z Art. 114 ust. 1a, w pozostałych przypadkach droga prowadzi przez rezydenta UE.

Ile lat do obywatelstwa

Po uzyskaniu rezydenta UE o obywatelstwo można wystąpić po 3 latach na tym statusie, ze znajomością języka na B1, stabilnym dochodem i tytułem prawnym do lokalu (Art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy o obywatelstwie polskim). Razem z drogą do samego rezydenta wychodzi tak:

Droga	Do rezydenta UE	Do obywatelstwa, łącznie
Zwykła karta pobytu w celu pracy	5 lat	około 8 lat
CUKR	5 lat od dnia otrzymania karty	około 8 lat od karty
Studia, potem praca	4 lata studiów (liczą się 2) i 3 lata pracy	około 10 lat kalendarzowych

To okresy pobytu, a nie czas do paszportu. Dochodzi do nich rozpatrzenie każdego wniosku: na przykład wniosek o CUKR rozpatruje się do 180 dni.

Gdzie złożyć wniosek i co przygotować

Wniosek składa się do wojewody właściwego ze względu na miejsce zamieszkania. Zawczasu przygotuj:

• potwierdzenie dochodu za 3 lata przed złożeniem wniosku;
• dokument o znajomości języka: certyfikat B1, świadectwo szkoły lub dyplom uczelni z polskim językiem nauczania (dzieci poniżej 16 lat go nie potrzebują);
• potwierdzenie ubezpieczenia zdrowotnego;
• listę wyjazdów z pięciu lat z datami, aby sprawdzić granice 6 i 10 miesięcy.

Źródła

• Ustawa o cudzoziemcach (Dz.U. 2013 poz. 1650), eli.gov.pl
• Art. 212 ustawy o cudzoziemcach: co wlicza się do 5 lat, lexlege.pb.pl
• UdSC: Zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE, gov.pl
• UdSC: pytania i odpowiedzi o karcie CUKR, gov.pl
• Art. 30 ustawy o obywatelstwie polskim: podstawy uznania za obywatela, lexlege.pb.pl

Najczęstsze pytania