Dwa odcinki: do stałego statusu i do paszportu
Droga do obywatelstwa składa się z dwóch odcinków. Najpierw uzyskujesz stały status: pobyt stały albo zezwolenie rezydenta długoterminowego UE. Potem na tym statusie zbierasz lata wymagane do obywatelstwa. Długość obu odcinków zależy od podstawy, dlatego łączny termin różni się u różnych osób kilkukrotnie: od roku do mniej więcej dziesięciu lat.
Lata w ustawie to okres pobytu na konkretnym dokumencie, a nie kalendarz od dnia przyjazdu. Dlatego liczy się od dnia, w którym dostałeś dokument, na którym zbierasz staż.
Ile lat do obywatelstwa na każdej podstawie?
W tabeli minimalne okresy pobytu dla każdego odcinka. Ostatnia kolumna to ich suma.
| Podstawa | Do stałego statusu | Dalej do obywatelstwa | Razem |
|---|---|---|---|
| Karta Polaka | pobyt stały bez okresu pobytu, trzeba wykazać zamiar osiedlenia się na stałe | 1 rok + B1 | ≈1 rok na pobycie stałym |
| Polskie pochodzenie | tak samo jak z Kartą Polaka | 1 rok + B1 | ≈1 rok na pobycie stałym |
| Małoletnie dziecko obywatela polskiego | pobyt stały | bez okresu, bez B1, zgoda drugiego z rodziców | bez minimalnego okresu |
| Małżeństwo z obywatelem polskim | małżeństwo od 3 lat i 2 lata na karcie z tytułu małżeństwa | 2 lata + B1 | od 4 lat od karty |
| UKR → CUKR | 5 lat na CUKR → rezydent UE | 3 lata + B1, dochód, lokal | ≈8 lat od karty CUKR |
| Zawód z listy deficytowych | 4 lata + dochód → pobyt stały | 3 lata + B1, dochód, lokal | ≈7 lat |
| Zwykła karta na pracę | 5 lat → rezydent UE | 3 lata + B1, dochód, lokal | ≈8 lat |
| Status uchodźcy | 5 lat → pobyt stały | 2 lata + B1 | ≈7 lat |
| Ochrona uzupełniająca lub pobyt humanitarny | 5 lat → pobyt stały | 3 lata + B1, dochód, lokal | ≈8 lat |
| Studia na uczelni | 4 lata studiów = 2 zaliczone, jeszcze 3 na innej podstawie → rezydent UE | 3 lata + B1, dochód, lokal | ≈10 lat kalendarzowych |
Najkrótszą drogę dają Karta Polaka i polskie pochodzenie: pobyt stały na tej podstawie wydaje się bez wcześniejszego okresu pobytu w Polsce (Art. 195 ust. 1 pkt 9 i pkt 3 ustawy o cudzoziemcach), ale trzeba wykazać zamiar osiedlenia się na stałe. Potem wystarczy rok na tym pobycie stałym i B1 (Art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy o obywatelstwie polskim). Różnicę między tymi dokumentami wyjaśniamy w artykule o pobycie stałym i Karcie Polaka.
Dwie pary wierszy łatwo pomylić. Cztery lata do pobytu stałego daje nie każda karta na pracę, tylko karta z art. 114 ust. 1a: praca w zawodzie z listy deficytowych i odpowiednie kwalifikacje (Art. 195 ust. 1 pkt 6 lit. c). Ze zwykłą kartą na pracę droga prowadzi przez rezydenta UE i pięć lat. Tak samo skrócone dwa lata do obywatelstwa (Art. 30 ust. 1 pkt 3) przysługują tylko temu, kto dostał pobyt stały w związku ze statusem uchodźcy. Przy ochronie uzupełniającej i pobycie humanitarnym obowiązuje zasada ogólna: trzy lata, dochód i lokal.
Przy małżeństwie rachunek wygląda tak. Pobyt stały przysługuje, gdy małżeństwo trwa co najmniej 3 lata, a ty co najmniej 2 lata nieprzerwanie mieszkasz w Polsce na karcie wydanej w związku z tym małżeństwem (Art. 195 ust. 1 pkt 4). Do obywatelstwa potrzeba jeszcze 2 lat na pobycie stałym lub rezydencie UE i B1 (Art. 30 ust. 1 pkt 2 lit. a). Razem co najmniej 4 lata od karty z tytułu małżeństwa.
Rezydent UE i pobyt stały są dla obywatelstwa równorzędne: w Art. 30 ust. 1 pkt 1 wymieniono je obok siebie, osobnego dłuższego okresu dla rezydenta nie ma. O samym statusie przeczytasz w artykule o rezydencie UE. Jest też osobna podstawa dziesięcioletnia (pkt 6): dziesięć lat nieprzerwanego i legalnego pobytu, stały status, dochód, lokal i B1.
Nie kończ na artykule
W bocie — 750 pytań w formacie prawdziwej rozmowy z konsulem, natychmiastowy feedback i egzamin próbny. Wypróbuj za darmo.
Sprawdź swój poziom →Język: na którym etapie potrzebne jest B1
Do pobytu stałego wymogu językowego nie ma: art. 195 nie zawiera żadnego. B1 pojawia się w dwóch miejscach, przy rezydencie UE i przy obywatelstwie, i można go potwierdzić nie tylko certyfikatem.
- Rezydent UE (Art. 211 ust. 1 pkt 3): certyfikat B1, świadectwo polskiej szkoły (poza policealną), dyplom polskiej uczelni z polskim językiem wykładowym albo świadectwo szkoły za granicą z polskim językiem wykładowym. Dzieci poniżej 16 lat są z wymogu zwolnione.
- Obywatelstwo (Art. 30 ust. 2 ustawy o obywatelstwie polskim): certyfikat B1, świadectwo ukończenia szkoły w Polsce albo szkoły za granicą z polskim językiem wykładowym. Bez wymogu językowego obywatelstwo uzyskują tylko małoletni z pkt 4 i 5, czyli dzieci obywatela polskiego albo osoby, której przywrócono obywatelstwo.
Praktyczna rada. Na drogach przez pobyt stały (Karta Polaka, pochodzenie, małżeństwo, zawód deficytowy, ochrona) język sprawdzają po raz pierwszy dopiero przy wniosku o obywatelstwo. Przy CUKR, zwykłej karcie na pracę i studiach B1 będzie potrzebne już na pierwszym odcinku, do rezydenta UE, więc warto przygotować się wcześniej.
Dochód i lokal
Podstawa ogólna (pkt 1) i dziesięcioletnia (pkt 6) wymagają stabilnego i regularnego źródła dochodu w Polsce oraz tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego. W podstawach z tytułu małżeństwa, statusu uchodźcy oraz Karty Polaka lub pochodzenia (pkt 2, 3, 7) tych warunków nie ma. Rezydent UE wymaga osobno dochodu za ostatnie 3 lata.
Droga z UKR i ze studiów: co wlicza się do 5 lat
Czas w statusie UKR w ogóle nie wlicza się do pięciu lat rezydenta UE, a złożyć wniosku o rezydenta, będąc w statusie UKR, nie można (Art. 213 ust. 1 pkt 1 lit. e). Liczenie zaczyna się od dnia otrzymania karty CUKR, a czas na niej wlicza się w całości.
Stąd dwie daty. Wniosek o kartę CUKR można złożyć do 04.03.2027, a status UKR obowiązuje do 04.03.2028. Rada jest prosta: im wcześniej masz kartę CUKR, tym wcześniej zaczyna się liczenie pięciu lat. Jak ją dostać, opisujemy w artykule o karcie CUKR.
Studentom wlicza się połowę: zezwolenie na studia (art. 144), wizę w celu nauki i zezwolenie z art. 187 pkt 1 lit. b liczy się w połowie (Art. 212 ust. 1 pkt 3). Jednocześnie ust. 2 pkt 3 tego samego artykułu wyłącza „okres nauki”, więc przepis jest niespójny. W praktyce stosuje się połowę.
Wyjazdy i polskie pochodzenie
Lata muszą być nieprzerwane. Dla pobytu stałego, rezydenta UE i obywatelstwa miara jest jedna: żadna przerwa nie dłuższa niż 6 miesięcy, wszystkie razem do 10 (Art. 195 ust. 4, Art. 212 ust. 3 pkt 1, Art. 30 ust. 3 ustawy o obywatelstwie polskim). Które wyjazdy nie są przerwą, omawiamy w artykule o nieprzerwanym pobycie.
Jeśli twoi przodkowie byli obywatelami polskimi, być może nie musisz nabywać obywatelstwa: potwierdza się je w osobnej procedurze. Więcej w artykułach „Potwierdzenie obywatelstwa czy Karta Polaka” i o ustawie z 1951 roku.
Źródła
- Art. 30 ustawy o obywatelstwie polskim: podstawy i okresy, lexlege.pb.pl
- Art. 195 ustawy o cudzoziemcach: podstawy pobytu stałego, lexlege.pb.pl
- Art. 211 ustawy o cudzoziemcach: warunki rezydenta UE, lexlege.pb.pl
- Art. 212 ustawy o cudzoziemcach: co wlicza się do 5 lat, lexlege.pb.pl
- UdSC: pytania i odpowiedzi o karcie CUKR, gov.pl
- MOS: zezwolenie na pobyt stały, cudzoziemcy.gov.pl
Najczęstsze pytania
Ile lat dzieli kartę pobytu od obywatelstwa polskiego?
Zależy od podstawy. Po Karcie Polaka lub przy polskim pochodzeniu wystarczy rok na pobycie stałym i B1. Ze zwykłą kartą na pracę potrzeba 5 lat do rezydenta UE i jeszcze 3 do obywatelstwa, razem około 8. Przez studia wychodzi około 10 lat kalendarzowych, bo studia wlicza się w połowie.
Czy czas w statusie UKR wlicza się do okresu wymaganego do obywatelstwa?
Nie. Do pięciu lat rezydenta UE czas w statusie UKR się nie wlicza, liczenie zaczyna się od dnia otrzymania karty CUKR. Dalej 5 lat na CUKR do rezydenta i 3 lata do obywatelstwa: razem około 8 lat od karty.
Czy do pobytu stałego potrzebny jest język polski?
Nie, art. 195 nie zawiera wymogu językowego. B1 jest potrzebne do rezydenta UE i do obywatelstwa.
Czy przy ochronie uzupełniającej okres do obywatelstwa jest krótszy?
Nie. Skrócone 2 lata (Art. 30 ust. 1 pkt 3) dotyczą tylko pobytu stałego uzyskanego w związku ze statusem uchodźcy. Przy ochronie uzupełniającej i pobycie humanitarnym: 5 lat do pobytu stałego i jeszcze 3 lata z dochodem, lokalem i B1.
Czy dyplom polskiej uczelni zastępuje certyfikat B1?
Przy rezydencie UE tak, jeśli studia były prowadzone po polsku. Przy obywatelstwie art. 30 ust. 2 wymienia certyfikat B1, świadectwo szkoły w Polsce albo szkoły za granicą z polskim językiem wykładowym.